هرچند بازار خودرو این روزها با موجی نه چندان قوی از افزایش قیمت مواجه شده است، با این حال شهروندان همچنان میل چندانی به خرید نشان نمیدهند تا بازار خردادماه در رکودی سنگین قرار داشته باشد.
آنطور که فعالان بازار میگویند، طی این هفته و متناسب با نوسان بازار ارز، قیمت خودرو افزایشی شده و حداقل یک میلیون تومان روی قیمتها رفته است. این در حالی است که تقاضای چندانی برای خرید خودرو وجود ندارد و گویا شهروندان در انتظار سرانجام مسائلی مانند، مذاکرات برجامی در وین، انتخابات ریاستجمهوری پیش رو و همچنین قیمتگذاری خودرو هستند. هرچند معمولا در خردادماه بازار خودرو با رشد خرید و فروش مواجه میشود و تقاضا بالا میرود و قیمت هم رشد میکند، اما امسال تنها قیمت بالا رفته و خبری از رشد تقاضا نیست.
در باب اینکه چرا بازار خودرو در این مقطع از سال دچار رکودی سنگین شده، دلایل مختلفی از سوی کارشناسان مطرح میشود. در این بین به نظر میرسد سه عامل اساسی شامل «مذاکرات برجامی در وین»، «انتخابات ریاستجمهوری سیزدهم ایران» و همچنین «قیمتگذاری خودرو»، رکود فعلی را در بازار خودرو ایجاد کردهاند. این هم که با وجود رکود، قیمتها بالا رفتهاند، بیشتر ریشه در نوسان بازار ارز دارد. قیمت ارز در این چند روز افزایشی بوده و از همین رو بازار خودرو نیز متاثر از آن با رشد نسبی قیمت مواجه شده است. طبعا اگر قیمت ارز روند کاهشی در پیش بگیرد، منحنی قیمت خودرو نیز نزولی خواهد شد، اتفاقی که در گذشته بارها رخ داده است. هرچند مسائلی مانند تولید و عرضه نیز در افت و خیز قیمت خودروها در بازار نقش دارند، با این حال حداقل طی سه سال گذشته (دوران تحریم) انتظارات تورمی و قیمت ارز عوامل موثر اصلی در رشد قیمت خودرو بودهاند. البته در مورد خودروهای وارداتی، ممنوعیت ورود خودرو به کشور نیز عامل اثرگذار مهمی در رشد قیمت بوده، با این حال انتظارات تورمی و رشد قیمت ارز نیز حسابی قیمتها را در این بازار شارژ کردند.
سه عامل رکودزا در بازار
در بین عوامل رکودزا در بازار خودرو، به نظر میرسد مذاکرات برجامی وین نقش محوری را بازی میکند. از چند هفته پیش این مذاکرات آغاز شده و اغلب گمانهزنیها هم درباره سرانجام آن مثبت بوده است. از همین رو خیلیها خرید خودرو را به تعویق انداختهاند تا شاید در آینده بتوانند خودروهای موردنظرشان را با قیمت کمتری خریداری کنند. تصور این دسته از شهروندان این است که با بازگشت ایران و آمریکا به توافق هستهای و برجام و لغو تحریمها، انتظارات تورمی کاهش پیدا میکند و قیمت ارز نیز پایین میآید، بنابراین خودرو نیز در مسیر افت قیمت قرار خواهد گرفت. این تصور البته میتواند درست باشد، زیرا در گذشته نیز چنین اتفاقی رخ داده است.
بهعنوان مثال بعد از مشخص شدن نتایج انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در آبان سال گذشته و پیروزی جو بایدن بر دونالد ترامپ، انتظارات تورمی ایرانیها فروکش کرد، قیمت ارز پایین آمد و منحنی قیمت خودرو هم نزولی شد. حالا نیز انتظار میرود با احیای برجام و لغو تحریمها، چنین اتفاقی دوباره و حتی در ابعادی وسیعتر نسبت به آبان ۹۹ رخ بدهد. همین چند روز پیش سخنگوی دولت اعلام کرد قیمت ارز بین ۱۱ تا ۱۷ هزار تومان خواهد ایستاد. این پیشبینی اگر حتی در سقف آن (۱۷ هزار تومان) نیز درست از آب در بیاید، نقش مهمی در کاهش قیمت خودرو خواهد داشت. با دلار ۱۷ هزار تومانی یا کلا زیر ۲۰ هزار تومان، قیمتهای فعلی خودرو محلی از اعراب ندارند و بدون تردید دچار ریزش قابلتوجهی خواهند شد. با احیای برجام و لغو تحریمها و به تبع آن کاهشقیمت ارز و خودرو، بسیاری از خودروهای دپویی نیز روانه بازار میشوند و این موضوع نیز نقش مهمی در کاهش قیمت خواهد داشت. در حال حاضر چند صد هزار دستگاه خودرو توسط شهروندان عادی و سوداگران در پارکینگها دپو شدهاند تا در وقت مقتضی (وقتی قیمتها رشدی اساسی را به خود دیدند) به فروش برسند. این در حالی است که احیای برجام و کاهش انتظارات تورمی و قیمت ارز، سبب افت قیمت خودرو خواهد شد و بنابراین دپوی خودروها دیگر توجیه ندارد.
اما دیگر عامل اثرگذار بر رکود بازار خودرو، انتخابات ریاستجمهوری سیزدهم در کشور است. هشت روز دیگر سیزدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری ایران برگزار میشود تا میهمان جدید «پاستور» مشخص شود. معمولا قبل از انتخابات ریاستجمهوری در ایران، بازارها با بلاتکلیفی مواجه میشوند و شهروندان در خرید و فروش دچار تردید شده و خیلیها معاملاتشان را در بخشهای مختلف از جمله خودرو، به بعد از مشخص شدن نتایج انتخابات موکول میکنند. این بار نیز همین اتفاق در بازار خودرو رخ داده و بسیاری از شهروندان منتظر مشخص شدن نتیجه انتخابات ریاستجمهوری هستند، چون گمان میبرند نتیجه نهایی در افت و خیز انتظارات تورمی و قیمت ارز و به تبع آن قیمت خودرو اثر خواهد داشت.
در نهایت اما موضوع دیگری که میتوان آن را جزو عوامل رکود بازار خودرو دانست، مساله قیمتگذاری است. با توجه به اینکه گفته میشود تعیین قیمت بخشی از خودروها به نوعی در اختیار خودروسازان قرار گرفته، این موضوع ممکن است روند تولید را سرعت بخشیده و عرضه به بازار را افزایش دهد. افزایش عرضه، میتواند به نوبه خود سبب کاهش قیمت شود، از همین رو شهروندان این فاکتور را نیز مورد توجه قرار دادهاند.